Statut jako konstytucja organizacji międzynarodowych

Konstytucyjne podejście do roli funkcji organizacji międzynarodowych najpełniej uwzględnia ich rosnące znaczenie i możliwości oraz silę oddziały­wania tych ostatnich. Konsekwencją i punktem centralnym takiego podejścia do sprawy jest spojrzenie na statut jako na konstytucję organizacji między­narodowej.

Niektórzy autorzy rozpatrują ten proces konstytucjonalizacji z teoretycz­nego punktu widzenia, z uwzględnieniem analiz i przesłanek socjologicznych, a nawet filozoficznych. Tutaj koncentrujemy się jednak na przesłankach wynikających z oceny praktyki międzynarodowej w interesującym nas za­kresie. Z tego stanowiska obserwacyjnego trzeba zwrócić uwagę na kilka podstawowych elementów, Po pierwsze, umowa ustanawiająca statut organizacji nie sprowadza się – jak typowe umowy – do uregulowania pewnego zakresu stosunków między stronami, lecz tworzy nowy byt prawny stający się z czasem coraz mocniej manifestującym się bytem realnym. Jest więc statut aktem założycielskim nowego podmiotu w stosunkach międzynarodowych, a w ujęciu praktycznym – nowej jednostki organizacyjnej działającej i rozwijającej się na podstawie i w ramach tegoż aktu. Już sam ten fakt nadaje statutowi pewne istotne cechy konstytucji.

Po drugie, ów nowy byt realny i prawny ma charakter autonomiczny zarówno w stosunku do poszczególnych (każdego z) państw członkowskich, jak i w stosunku do ogółu tych państw. Na podstawach ustalonych w statucie organizacja podejmuje uchwały i działa w imieniu własnym nie tylko w sto­sunkach zewnętrznych, lecz także w stosunkach z państwami członkowskimi. Taki układ może być dalszym argumentem na rzecz konstytucyjnego charak­teru statutu.

Po trzecie, organizacja jest nie tylko bytem autonomicznym zdolnym do wyrażania swojej woli oraz działania w imieniu własnym, lecz również uzna­wanym podmiotem prawa międzynarodowego, a więc pełnoprawnym part­nerem państw. Może więc tak jak państwa przejawiać aktywność w stosunkach międzynarodowych, włącznie z zawieraniem umów, czyli współtworzeniem prawa międzynarodowego. Opierając się na tych m.in. przesłankach, Między­narodowy Trybunał Sprawiedliwości już w 1962 r. (w opinii doradczej doty­czącej pewnych wydatków Narodów Zjednoczonych) określił Kartę NZ jako ?umowę o szczególnych cechach”. Biorąc pod uwagę wzrost znaczenia i sa­modzielność organizacji międzynarodowych, można już dziś wyraźnie po­wiedzieć, iż owe ?szczególne cechy” to właśnie konstytucyjny charakter sta­tutu.

Po czwarte, statuty wyróżniają się wśród innych umów międzynarodowych również tym, iż już w samym założeniu zawierają w sobie czynnik dynamizmu. Statut otwiera bowiem drogę do kształtowania nowych struktur, nowych zadań, a także nowych zobowiązań międzynarodowych. Co tutaj szczególnie istotne, dynamizm ten może się realizować z inicjatywy i poprzez działalność samej organizacji, więc bez konieczności zawierania nowych umów przez państwa członkowskie, właśnie na podstawie statutu traktowanego jako konstytucja.

Po piąte, umowa ustanawiająca statut podlega coraz częściej nieco innym lub wyraźnie innym regułom wykładni niż te stosowane w odniesieniu do wykładni typowych umów międzynarodowych. Przede wszystkim dlatego, iż podmiotami dokonującymi wykładni są nie tylko państwa-strony (ewen­tualnie inne) umowy, lecz także lub nawet przede wszystkim sama organiza­cja. W konsekwencji interpretacja statutów jest główną metodą wprowadza­nia nowych koncepcji organizacji i nowych metod działania organizacji, a zagadnienie interpretacji ma bezpośrednie i istotne konsekwencje w prak­tyce. Wynika to przede wszystkim z faktu, iż ta sama organizacja jest najczę­ściej inicjatorem nowych rozwiązań. Istotną rolę odgrywa też okoliczność, iż wprowadzenie zmian do umów wielostronnych jest przedsięwzięciem dość złożonym, niekiedy wręcz niewykonalnym. Droga poprzez konstytucjonalizację jest więc bardziej efektywna.

Źródło: J. Menkes, A. Wasilkowski, Organizacje międzynarodowe. Prawo instytucjonalne, Warszawa 2010.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *