Uzasadnianie przez kombinację

Uzasadnienie przez kombinację jest błędem logicznym polegającym na uznaniu szczegółowego scenariusza za bardziej prawdopodobny, niż scenariusz bardziej ogólny.

Poniżej przedstawiony zostanie znany przykład popełniania tego błędu (Tversky, Kahneman, 1983):

Linda ma 31 lat, jest otwartą, inteligentną, i niezamężną kobietą. Ukończyła filozofię. Jako studentka poświęcała dużo czasu problemom sprawiedliwości społecznej i dyskryminacji, uczestniczyła też w demonstracjach anty-nuklearnych.

Co jest bardziej prawdopodobne? 

  1. Linda pracuje w banku
  2. Linda pracuje w banku i jest aktywną działaczką ruchu feministycznego

85% badanych wybrało odpowiedź 2. Jednak z punktu widzenia matematyki, prawdopodobieństwo kombinacji dwóch zdarzeń nie może być większe niż prawdopodobieństwo któregokolwiek z nich ocenianego pojedynczo, gdyż dodatkowe kryteria mogą jedynie zmniejszyć prawdopodobieństwo.

Uznanie metody badawczej użytej w roku 1983 za poprawną było jednak wynikiem efektu antropicznego (tendencji do niezauważania wpływu sposobu obserwacji na jej wyniki statystyczne). W rzeczywistości różnica powstaje w wyniku poszerzenia przez badanych pierwszej odpowiedzi o słowa „i nie jest aktywną działaczką ruchu feministycznego”.

Przykład z Lindą byłby poprawny, gdyby ludzie rozumowali matematycznie lub gdyby polecenie brzmiało nieco inaczej – „Oceń niezależnie procent prawdopodobieństwa każdego ze zdarzeń”, ale aż tak bezpośrednie skonfrontowanie wersji ogólnej i szczegółowej istotnie wpłynęłoby na zanik zjawiska poprzez uzyskanie wyższego procentu przy zdarzeniu pierwszym.

Uzasadnienie przez kombinację zostało na szczęście poprawnie zidentyfikowane w wielu innych badaniach psychologicznych. Przykładowo w jednym z badań przeprowadzonych podczas zimnej wojny proszono ekspertów wojskowych o ocenę prawdopodobieństwa tego, że Związek Radziecki zaatakuje w kolejnym roku Polskę i zerwie w ten sposób stosunki dyplomatyczne z USA. Średnia ocena prawdopodobieństwa wyniosła 4%. Inną grupę ekspertów proszono o ocenę prawdopodobieństwa samego zerwania w kolejnym roku stosunków dyplomatycznych pomiędzy USA i ZSRR. W tych badaniach ocena prawdopodobieństwa wyniosła około 1%. Badania te pokazały, że szczegółowy scenariusz wydaje się bardziej prawdopodobny. W rzeczywistości kolejne szczegóły mogą jedynie zmniejszyć prawdopodobieństwo jego wystąpienia.

Leave a Comment

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *